Renoveren van monumentale panden

‘Iedereen die zich bezig houdt met het renoveren van monumentale panden weet dat je tegen een aantal flinke drempels aan zult lopen. Want: wanneer je aardgasvrij wil worden op de manier die we voor ogen hadden (middels een laag- tot hooguit middentemperatuur afgiftesysteem met als voeding een water/waterwarmtepomp op een monobron) moet je de gebouwschil verbeteren. Dat is het punt waar het gaat wringen in een monument. Wij vertellen dan ook niet alleen een mooi verhaal, maar ook een realistisch verhaal. Daarmee kunnen we onze opdrachtgevers vaak motiveren om de lat voor een duurzame renovatie zo hoog mogelijk te leggen.’

Renovatie Berlage Lyceum: zo duurzaam mogelijk maar wel realistisch

‘Onze opdrachtgever Esprit Scholen bleek zeer gemotiveerd om de renovatie zo duurzaam mogelijk aan te pakken. Ook het bouwteam en het ontwerpteam wilden graag zo duurzaam mogelijk renoveren, maar wel met de garantie dat ‘het geen regen van klachten op zou leveren’. ‘De adviseur kan het leuk bedenken, maar wij moeten voorrijden als er problemen zijn.’ Een zeer terechte zorg, waar wij het als Merosch alleen maar mee eens kunnen zijn. Ambities moeten kunnen worden onderbouwd. Vanuit die onderbouwing moet het gerealiseerd kunnen worden, want van enkel mooie verhalen krijg je nog geen duurzaam gebouw.’

‘Zij aan zij met de installateurs hebben we het concept verder uitgewerkt. Er werden veel discussies gevoerd over de luchtdichtheid van de schil, gekoppeld aan de windbelasting. De werkelijke oppervlakte van de schil bleek een stukje groter dan wat er in het rekenkundig model stond. De spouw was gevuld met inblaasvlokken, maar die leken niet erg gelijkmatig verdeeld te zijn. Volgens de berekeningen zou de isolatie kleddernat moeten zijn, maar verrassend genoeg was deze kurkdroog. Dit soort factoren hebben invloed op het op te stellen verwarmings-/ koelvermogen en dus op de omvang van de broninstallatie.’

Renovatie Rijksmonument: hoe gaat dat met netcongestie?

‘Intussen begon aan de horizon iets te sluimeren met het elektriciteitsnet: netcongestie. We zouden hier eigenlijk, vanuit het oude denken, kiezen voor een trafo per gebouw. Dit hebben we uiteindelijk afgeschaald naar een 3x250A voeding per gebouw. Met alle installaties die aan deze gebouwen werden toegevoegd, was dit bepaald geen sinecure. In de eerste berekeningen werden we dan ook collectief voor gek verklaard.’

‘Als eerste zijn we gaan schrappen. Zijn al die WCD’s nu wel echt nodig? Het risico hiervan is dat men er echt over na gaat denken en er mogelijk zelfs meer bijkomen. Uiteindelijk leverde het toch een eerste besparing op. Niet door te schrappen in kwaliteit, maar in onnodige kwantiteit.’
‘Daarna de gelijktijdigheid van alle apparaten en algemene stopcontacten. Ik durf gerust te beweren dat in het oude denken (voor netcongestie) alle elektrische vermogens gemakkelijk 30 procent te hoog zijn ingeschat. Vaak nog wel meer. Maar zulke beweringen moet je hard maken. Samen met de E- en W-installateur zijn we om tafel gegaan en hebben we per apparaat en soort apparaat gekeken wat de werkelijke gelijktijdigheden nu ongeveer zouden zijn. Wanneer en hoe vaak en hoe intensief wordt iets werkelijk gebruikt?’

Elektrische installaties met afschakelmatrix

‘Na deze exercitie zaten we bijna binnen de 3x250A aansluiting. Om de laatste risico’s uit te sluiten, hebben we de regeltechniek en de elektrische installaties voorzien van een afschakelmatrix om in peakshaving te kunnen voorzien. Oftewel: wanneer het verbruik van de totale installaties in de buurt komt van het maximale vermogen wat beschikbaar is, wordt de matrix geactiveerd. Dit houdt in dat op basis van prioriteit van apparaten er afgeschakeld wordt. Het kan bijvoorbeeld niet zoveel kwaad dat een groep Close-In boilers een tijdje afgeschakeld wordt. De oven in de keuken is al wat vervelender. Een laatste redmiddel is bijvoorbeeld een van de compressoren van de warmtepomp.’

‘Om zelf een bijdrage aan de energiebehoefte te leveren zijn er natuurlijk zoveel mogelijk pv-panelen geplaatst. Dit uiteraard in goed overleg met Monumentenzorg en met respect voor de zichtlijnen.’

Isolatiemateriaal uit 1922: een pakket van zeegras

‘Naast al deze technische ingrepen hebben we natuurlijk alles gedaan om het verlies van het gebouw te beperken. De luchtdichtheid is uiteindelijk teruggebracht naar een Qv-10 van ongeveer 0,7. Dit hebben we gecontroleerd door middel van een blower-doortest. (Om beweringen ook tastbaar te maken) Het dak is volledig geïsoleerd. De beglazing is vervangen door ofwel monumentenglas of HR++ dubbelglas. In de vloeren kwamen we tijdens het destructief onderzoek een heel isolatiepakket tegen van zeegras. Na een waardebepaling hebben we dit weer netjes dichtgemaakt, aangezien dit uitstekende isolerende waarden blijkt te hebben. Zowel thermisch als akoestisch en bijkomend voordeel: het is ontzettend circulair en biobased. In de kelder hebben we het plafond nog een stukje na-geïsoleerd om de totale gebouwschil zo hoogwaardig mogelijk te krijgen. Voor de spouwmuurisolatie hebben we de waarde bepaald op een Rc van circa 1,5 tot 2. Het isoleren aan de binnenzijde van de gevel bleek niet lonend ten opzichte van de vele en grote open delen.’

Vertrouwen opdrachtgever: het resultaat mag er zijn

‘De echte overtuiging zit in het aantoonbare resultaat. Het eerste van de twee gebouwen is inmiddels opgeleverd en weer in gebruik en ‘draait als een zonnetje’. Het WKO-systeem is keurig in balans. Tot nu toe zijn er nog nooit apparaten afgeschakeld en het gebouw voldoet aan de nieuwbouweisen. En dat voor een Rijksmonument!’

Het tweede gebouw wordt voor de zomer opgeleverd.’

‘Door deze mooie resultaten geven vertrouwen van de opdrachtgever. De volgende aanvraag voor de verduurzaming van een Rijksmonument liet niet lang op zich wachten!’