We roepen het al een aantal jaren: we staan voor een grote warmtetransitie in Nederland. Voor 2050 willen we in Nederland niet meer afhankelijk van aardgas zijn en zo onze CO2-uitstoot drastisch verlagen. De afgelopen jaren hebben we veel kennis opgebouwd, maar het kiezen van de optimale warmtevoorziening blijft complex. De mogelijkheden zijn groot. Een warmtenet of individuele warmtepomp? Midden- of lage temperatuur aansluiting? Met of zonder koude levering? Een lucht- of bodemwarmtepomp? Een collectieve warmtepomp of toch individueel? De keuze is vaak een afweging tussen welke optie het meest betaalbaar is voor de bewoner en welke het duurzaamst is.

Doordat er zoveel mogelijkheden zijn, blijven we vaak zoeken naar de optimale oplossing. Dat is begrijpelijk. Niemand wil investeren in een oplossing die achteraf niet de beste blijkt te zijn. Maar het roept ook een belangrijke vraag op: hoeveel verschil zit er eigenlijk tussen de duurzame alternatieven? En wat kost het ons als we nóg langer wachten? Wat is de consequentie van niet kiezen?

Veel vergelijkingen richten zich op verschillen tussen duurzame alternatieven. Minder aandacht is er voor de vraag wat de impact is van het uitstellen van een beslissing. Het leek me interessant om dit in kaart te brengen. Ik heb daarom twee veel gekozen duurzame warmteopties met elkaar vergeleken op CO2-uitstoot. Dit zet ik tegenover de CO2-uitstoot als we op het aardgas blijven; dit is namelijk wat we elk jaar blijven uitstoten als geen keuzes durven te maken.

Als rekenvoorbeeld neem ik een rijtjeswoning uit 1970-1975 met een gebouwoppervlakte van 110 m2. Voor deze woning vergelijk ik drie verwarmingsvarianten: een cv-ketel op aardgas, een luchtwarmtepomp met warmteafgifte op middentemperatuur (COP 3 voor verwarming en COP 4 voor koeling) en een all-electric warmtenet op middentemperatuur met WKO-bronnen en collectieve warmtepompinstallaties (gebaseerd op onze referentieprojecten). De grafiek* toont per variant de berekende CO2-uitstoot in kilogram per huishouden.

De resultaten laten zien wat we eigenlijk al verwachtten: in dit rekenvoorbeeld veroorzaken zowel het warmtenet als de luchtwarmtepomp aanzienlijk minder CO2-uitstoot dan verwarmen met aardgas. Als we alleen naar CO2-uitstoot zouden kijken, zou je bijna kunnen stellen dat het qua uitstoot door energieverbruik niet heel veel uitmaakt of je nu op een luchtwarmtepomp aangesloten bent of op een warmtenet. Uiteraard baseren we onze keuze niet alleen op CO2-uitstoot, maar ook op de benodigde investeringskosten, de nieuwe exploitatiekosten, netcapaciteit, de ruimtelijke inpassing etc. Alleen zien we in de praktijk dat we blijven hangen in het onderzoeken naar de beste keuze. Het lijkt alsof we geen verdere stappen durven te zetten. We moeten keuzes maken terwijl we de onzekerheden in beeld hebben én aanvaarden. Want elk jaar dat we géén keuze maken, betekent weer veel CO2-uitstoot, terwijl het doel is om dit zo snel mogelijk te verlagen.

In het rekenvoorbeeld leidt één extra jaar verwarmen op aardgas tot ongeveer 1.700 kilogram extra CO2-uitstoot per huishouden (dit staat gelijk aan ongeveer 6.800 km autorijden met een gemiddelde personenauto). Het verschil tussen de onderzochte duurzame alternatieven bedraagt slechts 200 kilogram CO2-uitstoot per jaar. Anders gezegd: zelfs wanneer vandaag niet de optimale, maar wel een goede duurzame keuze wordt gemaakt, duurt het ongeveer negen jaar voordat het verschil in uitstoot gelijk is aan één jaar lang doorgaan met aardgas. Zie ook de grafiek hieronder.

De grootste winst zit er volgens mij niet meer in het optimaliseren van de warmtetechniek. De grootste winst zit in het daadwerkelijk verminderen van de uitstoot. Ik wil daarmee niet zeggen dat onderzoek overbodig is. Betaalbaarheid, draagvlak en uitvoerbaarheid blijven cruciale thema’s. Ik wil wel pleiten voor het durven kiezen voor een oplossing en versnelling naar de uitvoering. We hebben behoefte aan leiderschap. Een goede keuze vandaag heeft meer impact dan de perfecte keuze over enkele jaren.