Op dinsdag 7 en donderdag 9 februari vonden in samenwerking met Green Deal Scholen Merosch Open Source sessies plaats. Het thema was 'Verduurzamen bestaande scholen, de kansen en knelpunten'.

Een programma samengesteld door en voor de deelnemers zelf. Merosch Open Source is een bijeenkomst waar kennis gedeeld wordt voor een gerichte doelgroep over een specifiek thema. Dit keer was het thema ‘Verduurzamen bestaande scholen, de kansen en de knelpunten’. Aan de hand van de meest gekozen vragen op het aanmeldformulier is een programma opgesteld. Daarnaast laten we deelnemers zelf die middag spreken en hun eigen kennis delen. Twee verslagen over wie er spraken en de tips en conclusies.

(De PowerPointpresentaties van beide dagen zijn te downloaden op deze pagina).

 

Dinsdag 7 februari

Een volle bak was het, met ruim 20 deelnemers, op dinsdag 7 februari op het kantoor van Merosch in Bodegraven. Een project dat sinds 2015 loopt is Gezonde Scholen Amsterdam. Een goed voorbeeld om andere schoolbesturen en gemeenten te inspireren.

1. Edwin Dijkhuis van ProjectmanagementBureau Amsterdam sprak over de aanpak van Gezonde Scholen Amsterdam 2015-2018. Inmiddels zijn er in 2015 en 2016 in totaal circa 50 scholen aangepakt en is het de ambitie om de komende 2 jaar nog zo’n 60 gebouwen aan te pakken. Een intensief project, waarbij goede samenwerking met de verschillende partijen het belangrijkst is.
Budget technisch wordt vanuit de gemeente Amsterdam 80% van de werkzaamheden m.b.t. lucht en licht en compenserende maatregelen enzovoort gefinancierd en moet 20% door het schoolbestuur zelf worden ingebracht.
De ervaringen van aangepakte scholen zijn positief. Verschillende docenten geven aan dat het een stuk aangenamer is om te werken. Ook de hoofdpijn aan het eind van de dag is weg. Het vergt van te voren wel veel tijd om een dergelijk project als Gezonde Scholen Amsterdam op te zetten, maar de resultaten zijn dan ook om blij van te worden.

2. Bart Advokaat behandelde vanuit Merosch de vragen die het meest waren aangevinkt op het aanmeldformulier, vragen 1, 3 en 6:

1. Welke kennis/informatie moet u als schoolbestuur/gemeente hebben om een goede afweging tussen beschikbare concepten en technieken te kunnen maken?
3. Hoe worden de investeringskosten en exploitatiekosten/besparingen door de gemeente en/of de school verdeeld bij het gezond en duurzaam maken van scholen?
6. Welke financiële ondersteuning en/of subsidies zijn beschikbaar en hoe is financiële dekking mogelijk?

Bart ging in op de installatie technische concepten en overige verduurzamingsmaatregelen in relatie tot bestaande schoolgebouw. Daarbij zette hij uiteen wat enerzijds de investeringskosten zijn en anders de energiebesparing en welke terugverdientijd. Subsidies zijn om verduurzamingsmaatregelen zoals PV-panelen aan te pakken en welke mogelijke overige financieringsconstructies er bestaan. Tot slot gaf hij ook mee dat er verschillende subsidies zijn om dit project aan te pakken. Belangrijk dus, om hiervan gebruik te maken.

3. Irma Thijssen zette uiteen wat Green Deal Scholen kan betekenen en welke geslaagde voorbeelden door het hele land er al zijn. Haar boodschap is dat scholen en gemeenten vooral gebruik moeten maken van de subsidies die er zijn. Daarnaast ging zij ook in op de zogenaamde ESCo constructies. Tot slot gaf Irma aan dat een goede samenwerking ook van belang is.

4. Emiel van Riel van Janssen de Jong deelde zijn ervaring vanuit de markt. Als de aanbesteding erdoorheen is, dan moet de markt gevraagd worden. Daar verbaast hij zich soms over de matige kwaliteit van de uitvragen. Hij zette uiteen wat nu belangrijk is om een aanbesteding uit te zetten. Belangrijke speerpunten uit zijn verhaal:

  • Ga er vanuit dat het budget maximaal besteed wordt. De budgetten zijn al laag, dus dat betekent dat dit sowieso volop gebruikt moet worden.
  • Zorg ervoor dat je het budget dat er is van te voren meegeeft, zodat partijen weten waar ze aan toe zijn. Tegenwoordig hebben veel marktpartijen er anders op voorhand al weinig motivatie voor.
  • Leg de focus op zaken die er toe doen en eis zaken die er toe doen.
  • Vind het wiel niet opnieuw uit.
  • Als er gefocust wordt op kosten, gaat de kwaliteit omlaag. Als er gefocust wordt op kwaliteit, gaan de kosten omlaag.

Conclusie

Zowel gemeenten als scholen zijn intrinsiek gedreven om te komen tot gezonde scholen in de toekomst waarin wij onderwijs geven aan kinderen. Zij zoeken naar mogelijkheden om dat tot stand te laten komen. De grootste belemmering is de ontoereikende normvergoedingen en de onduidelijke ‘financiële’ kaders tussen gemeenten en scholen om hier goed invulling aan te kunnen geven. Dat leidt tot verstoring van de verhoudingen en wederzijds onbegrip. Een belangrijke conclusie: er moet duidelijkheid komen in de verhoudingen tussen gemeenten en scholen. Daarbij moet de normvergoeding op een reëel niveau komen. Tegelijkertijd zie je dat als een gemeente zoals de Gemeente Amsterdam principiële keuzes maakt en goede budgetten creëert, er wel grote stappen worden gezet in het verduurzamen van bestaande scholen.

 

Donderdag 9 februari

Donderdag 9 februari vond de tweede Merosch Open Source plaats die Merosch samen met de Green Deal Scholen organiseerden. Hoe komen we samen tot het verduurzamen van bestaande scholen. Wat zijn de belemmeringen en hoe komen we verder? Met ruim 20 belangstellenden gingen we over dit thema in gesprek in OBS de Wilgenstam. Want, waar is het beter om samen te praten over het verduurzamen van bestaande scholen, dan op een verduurzaamde bestaande school.

Het programma van de middag was samengesteld op basis van vragen van de deelnemers, aangevuld met ruimte voor interactie. Die ruimte bleek te kort, met veel vragen en veel interactie tussen de verschillende deelnemers, vatten we de dag het beste samen. Deelnemers vanuit verschillende sectoren (onderwijs, gemeente, markt) gingen samen in gesprek over dit onderwerp.

Graag delen we een aantal tips en opmerkingen van de dag met u:

Tip 1: Start met inzicht. Vaak ontbreekt het inzicht. Zorg eerst dat met energiescans/onderzoek alles in kaart wordt gebracht. Zo krijt u inzicht, komen scholen in beweging en weet u waar u moet beginnen.

Tip 2: Creëer draagvlak. Maak de kinderen ambassadeurs. Laat ze het gebouw meten en met tips en tops komen. Zo creëert u enthousiasme voor het thema en werkt u samen aan oplossingen op locatie. Kijk ook eens hoe de natuur- en milieueducatie dienst bij u in de buurt hierbij kan helpen.

Om draagvlak te creëren, kan daarnaast gekeken worden wat ouders binnen de school kunnen betekenen. Per klas zitten er zo’n vijf ouders die direct of indirect zelf in hun werk met duurzaamheid te maken hebben.
> Laat je informeren door de mogelijkheden die de campagne #HouvanjeSchool biedt.

Tip 3: Maak duidelijke afspraken over het beheer en onderhoud. Zorg dat u afspraken samen vastlegt en ondertekent (bijvoorbeeld in een afsprakenbrief). Laat u, waar nodig, ondersteunen door een onafhankelijke partij die kan helpen bij het maken van afspraken. Zo weten alle partijen waar ze aan toe zijn.
> Voor vragen en ondersteuning kunt u gebruik maken van de Helpdesk Green Deal Scholen

Tip 4: Het hoeft niet meteen perfect. U kunt ook beginnen met een aantal kleine aanpassingen die een positief effect hebben op de exploitatie. Kijk eens naar het huidige verbruik van het gebouw en wat de besparingsmogelijkheden daarvan zijn.

Tip 5: Denk niet alleen in kosten. Denk aan de maatschappelijke opbrengst. Ter illustratie: er zitten gemiddeld 2 kinderen met astma in een klas. Met een gezond binnenklimaat, kunnen zij gezonder en met minder medicijnen naar school. Het effect op hun leerprestatie behoeft geen uitleg.

Tip 6: Doe de dingen op het juiste moment. Zorg dat het geld slim wordt ingezet. Scholen met de hoogste prioriteit moeten voorrang krijgen over een bepaald budget. Door samen te werken en dit lokaal af te stemmen kan iedereen er beter van worden.

Tip 7: Informeer gebruikers (docenten). Vraag vooraf naar hun ideeën en vertel hoe de systemen werken, hoe ze onderhouden moeten worden en hoe ze gecontroleerd moeten worden.

Tip 8: Vind het wiel niet opnieuw uit. Er zijn genoeg argumenten om niet te verduurzamen, maar het kan wel!
> Bekijk hier de ruim 60 praktijkvoorbeelden van scholen die wel hebben verduurzaamd om te zien hoe zij het hebben aangepakt.

Tip 9: Kom in actie. Bekijk op welk vlak u zich wilt laten adviseren over de verduurzaming van de school. Wilt u als schoolbestuur primair of voortgezet onderwijs uw bestaande school verduurzamen of verfrissen? U kunt subsidie aanvragen voor de inhuur van extern advies over verduurzaming en verfrissing van scholen. De subsidie bedraagt 50% van de advieskosten tot een maximum van € 3.500.

Terug naar het overzicht

"Het is niet genoeg te weten, men moet ook toepassen, het is niet genoeg te willen, men moet ook handelen."
Goethe 1749 - 1832