Wil de circulaire economie slagen zijn er eerst een aantal cruciale veranderingen nodig.

“25 jaar gelden heette het recycling, 10 jaar geleden cradle-tot-cradle en nu dus circulaire economie”. Bas van de Griendt verwoordde het treffend in zijn tweet begin januari. Inderdaad, circulaire economie lijkt oude wijn in nieuwe zakken te zijn. Hoe je het ook noemt, de vraag is hoe we voorkomen dat (her)gebruik van materiaal een blijvende duurzame strategie wordt, in plaats van een zo nu en dan opkomende hype. Zou het de circulaire economie deze keer wel gaan lukken? Naar mijn mening zijn er daarvoor eerst een aantal cruciale veranderingen nodig.

Klimaattoppen zijn zelden een succes gebleken, en dat heeft twee reden. Allereerst door teveel focus op “daar en later” en te weinig op“hier en nu”. Daarnaast door het ontbreken van een persoon of organisatie die afgerekend kon worden op het resultaat; Acties in verslagen waar “allen” achter staat, worden door niemand uitgevoerd.
Hoewel de laatste klimaattop ook met gemengde gevoelens werd onthaald was er toch meer een algehele “sense of urgency” te bespeuren. Hoe kwam dat? Simpel. China heeft te maken met extreme smog, in Nederland zakt Groningen weg, Amerika is klaar met de olie uit het Midden-Oosten en ga zo nog maar even door. Het gaat niet meer om zielige zeehondjes op een wegsmeltende Noordpool, maar om pijn die we zelf, hier en nu voelen.

Circulaire economie als zielig zeehondje
Het verhaal over circulaire economie is nu nog te abstract en idealistisch. Thomas Rau wijst er terecht op dat we slechts één planeet hebben waar we te gast zijn. Maar het blijft, om met de woorden van voormalig minister Winseminus te spreken, bij een ‘preek’. We zijn, net als bij de zeehondjes, onder de indruk van het verhaal maar gaan daarna weer over tot de orde van de dag. Het is nog te ver van ons bed. De bewustwording is er, en is ook belangrijk, maar zonder dat we aan de lijve het tekort aan grondstoffen echt in prijs of moeite ondervinden zal het slechts bij woorden blijven.

Een zweepje?
Om bij Winseminus te blijven: naast de ‘preek’ is er ook een ‘zweep’ en een ‘peen’ nodig. Er is behoefte aan aanwijsbare en tastbare voordelen of beloningen voor circulair handelen (peen) en/of tastbare en aanwijsbare nadelen voor mensen die de circulaire regels aan hun laars lappen (zweep). Denk bij dat laatste bijvoorbeeld aan het niet krijgen van een bouwvergunning of hogere belasting op afval. Daarnaast is een verschuiving van belasting op arbeid naar belasting op grondstoffen wenselijk. Want: wanneer grondstoffen duurder worden en de arbeid om het te verwerken goedkoper, zal automatisch worden gezocht naar efficiëntere manieren om met de grondstoffen om te gaan. Dat geldt ook wanneer leveranciers verplicht worden om hun verpakkingsmateriaal terug te nemen.

GPR en BREEAM zijn niet genoeg
Circulariteit (of hoe je het ook wilt noemen) moet daarnaast veel prominenter aanwezig zijn in de markt. “Maar het onderwerp grondstoffen zit toch in de integrale tools van GPR en BREEAM?” hoor ik u vragen. Dat klopt, maar wel als klein onderdeeltje in een veel groter geheel. Als het gebrek aan grondstoffen echt een knelpunt gaat worden, en ik denk dat dat zo is, dan moet het veel meer aandacht krijgen. Dat betekent dus dat we keuzes moeten maken en daarmee andere zaken af laten vallen. De overheid- en niet de markt - moet dan zorgen voor één standaard. De EPN uit de jaren 90 bewijst, ondanks haar gebreken, dat dit als enige echt werkt. Het was de standaard, had focus en zorgde voor duidelijkheid. Voor een succesvolle circulaire economie zou er een soortgelijke standaard moeten komen.

Een circulaire economie gaat dus alleen lukken als ons circulaire handelen tastbaar en voelbaar voordelen oplevert. Daarnaast moeten we werken aan één standaard. Daar ligt daar een grote taak voor de overheid. Vooralsnog zijn genoemde voorwaarden nog onvoldoende aanwezig. Als de nieuwe regering na Rutte hier niet expliciet op in gaat zetten heeft Bas van de Griendt voor zijn tweet over 10 jaar weer een nieuwe naam voor het zelfde onderwerp. Oftewel: we deden een plas en het bleef zoals het was.

Lees ook over ons project Circulair Cityplot Buiksloterham

 

Deze blog verscheen ook op duurzaamgebouwd.nl

Terug naar het overzicht

"Wees de verandering die je in de wereld wilt zien"
Mahatma Gandhi