Vrijdagochtend 14 juni kregen we een rondleiding door het gebied Nordhavn en een presentatie over warmtenetten in Denemarken.

Vrijdagochtend 14 juni. Na ontbijt en een fietstocht van 40 minuten door Kopenhagen komen we aan bij EnergyLab in het gebied Nordhavn. Dit gebied is een prachtig in ontwikkeling zijnde haven dat langzaam maar zeker getransformeerd wordt tot een aantrekkelijk werk- en woongebied. Het voelt Rotterdams aan, wel wat gelikter en netter.

Twee noemenswaardige activiteiten hebben we voor de boeg:

  1. Gids Henrik Lyng leidt ons door het gebied Nordhavn.
  2. Warmtenetten in Denemarken, how do they do it? We krijgen een toelichting door Birger Lauersen.

Rondleiding Nordhavn, hoogstedelijk maar toch ruimtelijk en groen

Brede bestrating, veel groene gevels en parkjes, uiteenlopende gevelbeelden, veel fietsers, weinig auto’s. Enkele kernwoorden die te binnen schieten na deze rondleiding. Fietsend door deze grootschalige gebiedsontwikkeling kreeg ik een gevoel van ruimte en rust ondanks de hoge bebouwing. De Denen richten zich in projecten veel op groen, blauw en mobiliteit en niet zozeer op energieopwekking. Passen ze toch veel zonnepanelen toe, dan doen ze dan esthetisch verantwoord in de gevel zoals bij de Copenhagen International School (zie eerste afbeelding onderin, gebouw aan de rechterkant).

Circulariteit krijgt wat aandacht, maar duidelijk minder dan in Nederland. Toch kwam bij deze ontwikkeling een leuk voorbeeld voorbij. In onderstaande (tweede) zelf gemaakte foto zijn drie soorten bakstenen te zien:

  1. direct hergebruikt van een ter plekke gesloopt pand;
  2. bakstenen van gerecycled materiaal;
  3. conventionele bakstenen.

Ik weet niet meer welke welke zijn, kun jij het zien?

Mijn les: wanneer we het over duurzame gebiedsontwikkeling hebben en moeten kiezen uit allerlei thema’s (laten we nemen materialen/circulariteit, energie, water/groen/klimaatadaptatie en mobiliteit), dan zijn het voornamelijk water/groen/klimaatadaptatie en mobiliteit die het een aantrekkelijk (buiten)gebied maken. Energie kan het binnen aantrekkelijk maken vanwege comfort en gezondheid. Maar wat doet materialen/circulariteit nou eigenlijk voor de mens?

Warmtenetten in Denemarken, how do they do it?

Nu een wat minder luchtig en meer inhoudelijk stuk. Birger Lauersen van de Danisch District Heating Association heeft ons meegenomen in de ontwikkeling van warmtenetten in Denemarken.

In Denemarken is 65% van alle woningen (circa 1,6 miljoen) aangesloten op stadsverwarming. In 1980 was dit nog 33%. In 1980 is hier een wet (Heat Supply Act) aangenomen met als doel om vanuit sociaal, financieel en milieu oogpunt de beste manier te faciliteren voor het verwarmen van gebouwen met warm water. Daarnaast is vastgelegd dat warmtebedrijven geen winst mogen maken en prijzen (vastrecht en warmte) alleen gebaseerd mogen zijn op de noodzakelijke kosten. Het gevolg hiervan is dat 50% van de warmtebedrijven in Denemarken in handen is van gemeenten en 50% in handen van warmtecoöperaties waarvan de gebruikers de leden zijn.

Daarbij moeten alle warmtebedrijven volgens een vastgelegd protocol periodiek openbaar maken hoe hun kosten zijn opgebouwd. Hierdoor worden prijzen gebenchmarkt en is er mede hierdoor sprake van een gestage neerwaartse ontwikkeling van de jaarlijkse warmte kosten van € 1.900,- per woning per jaar naar circa € 1.600,-.

De warmtesector in Denemarken kent dus een hoog publiek en coöperatief karakter, veel informatie wordt gedeeld en kennis wordt gezamenlijk in stichting verband ontwikkeld. De Denen zien hun warmtenetwerken als zeer duurzaam, 70% van de warmte wordt opgewekt uit biomassa (hout uit Zweden en Denemarken). In Nederland wordt aanzienlijk kritischer gekeken naar de mate van duurzaamheid van biomassa. In Denemarken zijn ze hier minder kritisch op en zien biomassa als een goede transitie brandstof naar een nog duurzamere bron en zien vooral in warmtenetten een goed middel om deze transitie te kunnen faciliteren. Om de transitie naar warmtenetten verder te stimuleren worden doorlopend nieuwe gebieden aangewezen die aangesloten gaan worden op het warmtenet. Gebouweigenaren moeten dan binnen 9 jaar aansluiten op het warmtenet. Dit hoeven ze niet perse te doen maar na 9 jaar moeten ze wel verplicht een bijdrage betalen aan het warmtenet als ware zijn aangesloten op het warmtenet.

Conclusie

Het model van Denemarken is in die zin interessant dat het in publieke en coöperatieve handen is. Dit kan ten goede komen aan de noodzakelijke aspecten zoals daadkracht en draagvlak. Wat hierbij een absoluut sterk punt is, is de verplichte transparantie t.a.v. de opbouw van de kosten en het jaarlijks publiceren hiervan. Het Deense model is echter niet zaligmakend. Ook in Denemarken zijn er mensen die moeite hebben met de (te?) hoge kosten van de warmtenetten en het verplichtende karakter. Dat neemt niet weg dat eigenaarschap door de staat/gemeente of de coöperatie een positief effect heeft op het draagvlak en er een hoge mate van transparantie is t.a.v. de kosten.

Overige verslagen studiereis Merosch

Dit verslag maakt onderdeel uit van 4 verslagen een samenvatting vind je hier.
Klik op onderstaande linkjes voor de andere verslagen:

Het hele programma van de reis kunt u downloaden op deze pagina.

Terug naar het overzicht

"Hoe geweldig is het dat niemand hoeft te wachten op een moment, voordat men begint met het verbeteren van de wereld."
Anne Frank 1929 - 1945